หน้าแรกบทความ-เรื่องเล่าบ้านใหม่วงศ์เขาทอง : หมู่บ้านพิทักษ์ทรัพยากรท้องถิ่น

บ้านใหม่วงศ์เขาทอง : หมู่บ้านพิทักษ์ทรัพยากรท้องถิ่น

“ไม่ใช่หน้าที่ แต่รับรู้ และเห็นว่าสิ่งแวดล้อมมีผลกระทบมานานมาก เพราะคำว่าสูญเสียผืนป่า มันคือการสูญเสียหลาย ๆ อย่างไป”

นี่เป็นคำเกริ่นนำ ของคุณพิทักษ์ ชุ่มคุณ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 11 บ้านใหม่วงศ์เขาทอง ประธานป่าชุมชนบ้านใหม่วงศ์เขาทอง และเป็นอาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทสม.) ตำบลปางตาไว อำเภอปางศิลาทอง จังหวัดกำแพงเพชร ที่ผลักดันให้เกิดพลังใจในการเข้ามาทำงานอาสาสมัครด้านสิ่งแวดล้อมตั้งแต่ปี 2538 และเริ่มเข้ามาเป็นเครือข่าย ทสม. ในช่วงปี 2545 เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

พื้นที่ส่วนใหญ่ของตำบลปางตาไว เป็นที่ราบหุบเขา อยู่ติดกับเขตป่าอนุรักษ์อุทยานแห่งชาติเขาวงศ์ ซึ่งถือได้ว่าเป็นพื้นที่อุดมสมบูรณ์ เป็นแหล่งอาหารของชาวบ้านและสัตว์ป่า เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ ในอดีตที่ผ่านมาบริเวณป่าชุมชนบ้านใหม่วงศ์เขาทอง เป็นภูเขาหัวโล้นที่เกิดจากการบุกรุกแผ้วถางของชาวบ้านในพื้นที่และบริเวณใกล้เคียง มีการเก็บหาของป่า ล่าสัตว์ ส่งผลให้ชาวบ้านได้รับผลกระทบคือเกิดความแห้งแล้ง ขาดแคลนน้ำกินน้ำใช้

ปัญหาที่เกิดขึ้น ทำให้ชาวบ้านได้รวมกลุ่มกันในรูปแบบเครือข่ายเพื่อร่วมกันอนุรักษ์ ดูแลทรัพยากรและประสานความร่วมมือกับหน่วยงานต่าง ๆ โดยมีกิจกรรมที่ทำร่วมกัน กับทั้งชาวบ้านในพื้นที่ เครือข่าย ทสม. และหน่วยงานทั้งในระดับท้องถิ่นและจังหวัด ได้แก่ ธนาคารขยะ เพื่อรณรงค์ สร้างความเข้าใจและสร้างรูปธรรมในการลดและคัดแยกขยะมูลฝอย ธนาคารกิ่งไม้ ใบไม้ เพื่อนำใบไม้ที่ตกหล่นเป็นเชื้อเพลิงสะสมมาทำปุ๋ยใบไม้ ธนาคารน้ำใต้ดิน เพื่อกักเก็บน้ำไว้ใช้ในช่วงฤดูแล้ง โครงการรณรงค์ลดปัญหาหมอกควัน การป้องกันและรณรงค์ไม่ให้เผาในที่โล่งแจ้ง

เมื่อปี 2562 เครือข่าย ทสม. ตำบลปางตาไว ได้รับรางวัลเครือข่าย ทสม. ดีเด่น จังหวัดกำแพงเพชร โดยมีการอนุรักษ์ป่าชุมชนบ้านใหม่วงศ์เขาทองร่วมกัน โดยทำงานใน 4 ด้านที่สำคัญร่วมกับภาคีเครือข่ายและหน่วยงานต่าง ๆ คือ การป้องกัน การใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน การบำรุงรักษา และการฟื้นฟูป่า มีกิจกรรมที่ทำร่วมกัน ได้แก่ การจัดตั้งคณะกรรมการขึ้นมาดูแลป่าชุมชน  การออกกฎระเบียบและข้อบังคับ การสำรวจและรังวัดแนวเขตป่าชุมชน กิจกรรมปลูกป่า ทำฝายชะลอน้ำเพื่อสร้างความชุ่มชื้น ลดความเสี่ยงในการเกิดไฟป่า การทำแนวกันไฟ จัดกิจกรรมปลูกต้นไม้ฟื้นฟูระบบนิเวศ การทำปุ๋ยน้ำหมักชีวภาพและยาไล่แมลงศัตรูพืชที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม อนุรักษ์พันธุกรรมพืชเพื่อเป็นการปลูกจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์ให้กับเยาวชนคนรุ่นใหม่ นอกจากนั้นป่าชุมชนแห่งนี้ยังเป็นแหล่งเรียนรู้และการจัดค่ายกิจกรรมต่าง ๆ ของโรงเรียนในพื้นที่ ปัจจุบันป่าชุมชนบ้านใหม่วงศ์เขาทองมีมีความหลากหลายทางชีวภาพ มีความอุดมสมบูรณ์ และเป็นฐานทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญที่หมู่บ้านสามารถสร้างรายได้ให้กับคนในหมู่บ้าน

ด้วยการบริหารจัดการหมู่บ้าน ที่ให้คนในหมู่บ้านเข้ามามีส่วนร่วม และด้วยความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรท้องถิ่น และพร้อมพรั่งไปด้วยวิถีชีวิตวัฒนธรรมที่ดีงามของคนในหมู่บ้าน ที่ยังคงรักษา อนุรักษ์ ประเพณีวัฒนธรรมดั้งเดิม ของชาวอิสาน ที่อพยพมาตั้งรกรากถิ่นฐาน บุกเบิกจับจองพื้นที่ทำกิน ตั้งแต่ในปี พ.ศ. 2519 จึงทำให้บ้านใหม่วงศ์เขาทอง จัดทำชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี ร่วมกับทางองค์การบริหารส่วนตำบลปางตาไว

กรณีการเผาในที่โล่ง ของตำบลปางตาไว “หากชาวบ้านมีความจำเป็นจริง ๆ ในช่วงฤดูการเผาจะต้องมาพูดคุยทำความเข้าใจบอกเหตุผลที่สมเหตุสมผล โดยจะมีคณะกรรมการหมู่บ้านจะคอยควบคุมดูแล พร้อมทั้งให้ยืมอุปกรณ์ เช่น ถังฉีดน้ำ เพื่อเอาไว้ใช้ดับไฟไม่ให้ไฟลามลุกไหมไปที่อื่น แต่โดยความเป็นจริงแล้วก็คือไม่ให้มีการเผาในพื้นที่” ผู้ใหญ่พิทักษ์ กล่าว

ผู้ใหญ่พิทักษ์ ยังเล่าอีกว่า เสียงตามสายของหมู่บ้าน เป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญ ที่ช่วยในการประชาสัมพันธ์ สร้างการรับรู้ เรื่องการลดการเผาในที่โล่ง ไม่เพียงเท่านั้น หากมีเหตุการณ์ไฟป่า หรือไฟไหม้ ผู้นำจะประกาศเสียงตามสายให้ทุกคนได้รับรู้ว่าเกิดตรงจุดไหน  นัดรวมพลกันที่ไหน หลังจากประชุมวางแผน ก็จะส่งอาสาสมัคร เข้าพื้นที่ทันที โดยไม่ต้องมีการจ้าง ขณะเดียวกันยังมีการจัดทำป้ายรณรงค์ลดการเผา และเครือข่ายฯ จะมีชุดลาดตระเวนป้องกันและดูแลรักษาพื้นที่ป่าชุมชน  ในช่วงปลายเดือนธันวาคม – เดือนมกราคม มีการร่วมกันทำแนวกันไฟเพื่อเป็นการเฝ้าระวังไฟป่า และทำทางรอบป่า ให้รถสามารถวิ่งเข้าไปในป่าได้สะดวกหากเกิดไฟป่าขึ้น

ส่วนการทำงาน ของเครือข่ายฯ ทสม.ในพื้นที่ จะมีการเชื่อมประสานการทำงานร่วมกัน ทั้งในรูปแบบการประชุม การอบรม หรือการไปร่วมทำกิจกรรมร่วมกันทั้งในพื้นที่กำแพงเพชร ระดับภาคและระดับประเทศ มีการเสริมสร้างกลไกการขับเคลื่อน ทสม.เชิงพื้นที่ภาคเหนือ เข้ารับการอบรมเพิ่มความรู้ ในเรื่องการรายงานสถานการณ์ไฟป่า หมอกควัน และเฝ้าระวังคุณภาพสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ เพื่อสื่อสารให้กับเครือข่าย ทสม.ได้รับรู้ความเคลื่อนไหว และสามารถหนุนช่วยกันได้ทันท่วงที

บ้านใหม่วงศ์เขาทอง นับเป็นหมู่บ้านตัวอย่างที่มีการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ที่เริ่มจากคนในหมู่บ้านร่วมไม้ร่วมมือกัน ในการจัดการอนุรักษ์ทรัพยากรของท้องถิ่น และสร้างการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน เพื่อรักษาพื้นที่ป่า ไว้ให้ลูกหลานได้เรียนรู้ ได้สืบสานอนุรักษ์ ให้คงอยู่ต่อไปอย่างยั่งยืน

โพสต์ใหม่